در نهمین شماره از سلسله یادداشت های "یک آیه یک حدیث از مهدویت" که به قلم حجت الاسلام مرتضی عبدی، پژوهشگر پژوهشکده مهدویت است، به بررسی موضوع امام مهدی(عج) و میراث انبیاء گذشته می پردازیم.

امام مهدی(عج)، میراث‌دار حضرت موسی(ع)

آیه: إِذِ اسْتَسْقی‏ مُوسی‏ لِقَوْمِهِ فَقُلْنَا اضْرِبْ بِعَصاکَ الْحَجَرَ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتا عَشْرَةَ عَیْناً قَدْ عَلِمَ کُلُّ أُناسٍ مَشْرَبَهُمْ کُلُوا وَ اشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَ لا تَعْثَوْا فِی الْأَرْضِ مُفْسِدینَF: و هنگامی که موسی برای قوم خود در پی آب برآمد، گفتیم: با عصایت بر آن تخته‏سنگ بزن. پس دوازده چشمه از آن جوشیدن گرفت، [به گونه‏ای که‏] هر قبیله‏ای آبشخور خود را می‏دانست. [و گفتیم:] از روزی خدا بخورید و بیاشامید و [لی‏] در زمین سر به فساد برمدارید. (بقره: 60)

روایت: عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُرَاسَانِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ(ع) قَالَ إِذَا قَامَ الْقَائِمُ بِمَکَّةَ وَ أَرَادَ أَنْ یَتَوَجَّهَ إِلَی الْکُوفَةِ نَادَی مُنَادِیهِ أَلَا لَا یَحْمِلُ أَحَدٌ مِنْکُمْ طَعَاماً وَ لَا شَرَاباً وَ یَحْمِلُ حَجَرَ مُوسَی الَّذِی انْبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتا عَشْرَةَ عَیْناً[1] فَلَا یَنْزِلُ مَنْزِلًا إِلَّا نَصَبَهُ فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ الْعُیُونُ فَمَنْ کَانَ جَائِعاً شَبِعَ وَ مَنْ کَانَ ظَمْآنَ رَوِیَ فَیَکُونُ زَادُهُمْ حَتَّی یَنْزِلُوا النَّجَفَ مِنْ ظَاهِرِ الْکُوفَةِ فَإِذَا نَزَلُوا ظَاهِرَهَا انْبَعَثَ مِنْهُ الْمَاءُ وَ اللَّبَنُ دَائِماً فَمَنْ کَانَ جَائِعاً شَبِعَ وَ مَنْ کَانَ عَطْشَاناً رَوِیَ":

امام صادق(ع) از پدر بزرگوارش امام باقر(ع) نقل می‏کند: وقتی که قائم(عج) در مکه خروج نماید، قصد رفتن به سوی کوفه می‌کند؛ در همین حال منادی ندا می‏کند: "آگاه باشید! هیچ یک از شما نباید خوردنی و نوشیدنی بردارد."

چون او سنگ حضرت موسی را که "از آن دوازده چشمه جاری شد"، با خود دارد و در هر منزلی که فرود می‏آید، آن را نصب می‏کند و چشمه‏ها از او جاری می‏شوند. [چون] گرسنگان سیر می‏گردند و تشنگان سیراب خواهند شد و این سنگ تا کوفه زاد و توشه آنان می‏گردد. وقتی که پشت کوفه رسیدند، دائما از آن، آب و شیر می‏جوشد و هرکس گرسنه باشد؛ سیر و هرکس تشنه باشد، سیراب می‏شود.

میراث‌دار پیامبران و اوصیا از ویژگی‌های حضرت مهدی(عج) در عصر ظهور می‌باشد. از روایات استفاده می‌شود حضرت مهدی(عج) هنگام ظهور، برخی از میراث‏های پیامبران گذشته را به همراه خواهد داشت.[2] درباره این که این امور به چه هدفی نزد حضرت جمع شده است، سخن روشنی در دست نیست؛ ولی با توجه به این‌که نقش حضرت مهدی(عج)، نقش همه انبیا و اولیا است و آن حضرت آرزوی تمام پیامبران را پیاده خواهد کرد، می‏توان نتیجه گرفت تمام ابزار آنان در اختیار آن حضرت قرار خواهد گرفت.

دیگر اینکه آن حضرت وظیفه دارد پیروان همه ادیان را به دین راستین الهی (اسلام) دعوت کند و این میراث‌ها نشانه‏هایی از برحق بودن آن حضرت است؛ از این‌رو همان‏گونه که در روایات، از زنده ماندن حضرت مسیح(ع)، عامل هدایت مسیحیان و برگرداندن ایشان به پیروی از حضرت مهدی(عج) معرفی شده است، می‏توان میراث‏های دیگر پیامبران: را ابزاری برای اتمام حجّت بر آنان دانست.

برخی میراث‌ها که در روایات مورد اشاره قرار گرفته عبارت است از: پیراهن،[3] عمامه،[4] زره،[5] سلاح،[6] و پرچم پیامبر گرامی اسلام(ص) ،[7] سنگ[8] و عصای حضرت موسی[9] و طشتی که وی در آن قربانی می‏کرد.[10] و انگشتری حضرت سلیمان(ع)،[11] و همین‌طور کتابی که معروف به کتاب علی[12]، جامعه، مصحف فاطمه 3،[13] کهنه پیراهن خونی امام حسین(ع) و انگشتر که دست به دست از تمام ائمه به دست حضرت مهدی (عج) رسیده است.

امام علی(ع) فرمود: رسول خدا(ص) فرموده است: مهدی از فرزندانم, غیبت و حیرتی دارد که امت‏ها [در آن] گمراه شوند. او با ذخیره پیغمبران آید و زمین را از عدل و داد پر کند؛ چنان‏که از جور و ستم پر شده باشد.[14]

پی نوشت ها:

[1] . بقره: 60.

[2] . جوینی خراسانی، فرائد السمطین، ج2، ص335، ح587.

[3] . نعمانی، الغیبة، ص350، ج42.

[4] . محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج8، ص224، ح285.

[5] . همان.

[6] . نعمانی، الغیبة، ص349، ح40؛محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج8، ص224، ح285؛ متقی هندی، کنز العمال، ح39673..

[7] . نعمانی، الغیبة، 343، ح28 و 435، ح1.

[8] . محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج1، ص231، ح3.

[9] . همان، ح1؛ نعمانی، الغیبة، ص238، ح28، شیخ صدوق، کمال‏الدین و تمام النعمة، ج2، ص376، ح7.

[10] . محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج1، ص232، ح1.

[11] . همان، ص231، ح1. نعمانی، الغیبة، ص343، ح27.

[12] . عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ 7 یَقُولُ تَظْهَرُ الزَّنَادِقَةُ فِی سَنَةِ ثَمَانٍ وَ عِشْرِینَ وَ مِائَةٍ وَ ذَلِکَ أَنِّی نَظَرْتُ فِی مُصْحَفِ فَاطِمَةَ 3 قَالَ قُلْتُ وَ مَا مُصْحَفُ فَاطِمَةَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى لَمَّا قَبَضَ نَبِیَّهُ 6 دَخَلَ عَلَى فَاطِمَةَ 3 مِنْ وَفَاتِهِ مِنَ الْحُزْنِ مَا لَا یَعْلَمُهُ إِلَّا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَأَرْسَلَ اللَّهُ إِلَیْهَا مَلَکاً یُسَلِّی غَمَّهَا وَ یُحَدِّثُهَا فَشَکَتْ ذَلِکَ إِلَى أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ 7 فَقَالَ إِذَا أَحْسَسْتِ بِذَلِکِ وَ سَمِعْتِ الصَّوْتَ قُولِی لِی فَأَعْلَمَتْهُ بِذَلِکَ فَجَعَلَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ 7 یَکْتُبُ کُلَّ مَا سَمِعَ حَتَّى أَثْبَتَ مِنْ ذَلِکَ مُصْحَفاً قَالَ ثُمَّ قَالَ أَمَا إِنَّهُ لَیْسَ فِیهِ شَیْ‏ءٌ مِنَ الْحَلَالَ وَ الْحَرَامِ وَ لَکِنْ فِیهِ عِلْمُ مَا یَکُون. محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج1، ص240، ح2.

[13] . عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَجَّالِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ‏ عُمَرَ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى أَبِی عَبْدِ اللَّهِ 7 فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنِّی أَسْأَلُکَ عَنْ مَسْأَلَةٍ هَاهُنَا أَحَدٌ یَسْمَعُ کَلَامِی قَالَ فَرَفَعَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ 7 سِتْراً بَیْنَهُ وَ بَیْنَ بَیْتٍ آخَرَ فَاطَّلَعَ فِیهِ ثُمَّ قَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ سَلْ عَمَّا بَدَا لَکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنَّ شِیعَتَکَ یَتَحَدَّثُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ 6 عَلَّمَ عَلِیّاً 7 بَاباً یُفْتَحُ لَهُ مِنْهُ أَلْفُ بَابٍ قَالَ فَقَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ 6 عَلِیّاً 7 أَلْفَ بَابٍ یُفْتَحُ مِنْ کُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَابٍ قَالَ قُلْتُ هَذَا وَ اللَّهِ الْعِلْمُ قَالَ فَنَکَتَ سَاعَةً فِی الْأَرْضِ ثُمَّ قَالَ إِنَّهُ لَعِلْمٌ وَ مَا هُوَ بِذَاکَ قَالَ ثُمَّ قَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ وَ إِنَّ عِنْدَنَا الْجَامِعَةَ وَ مَا یُدْرِیهِمْ مَا الْجَامِعَةُ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ وَ مَا الْجَامِعَةُ قَالَ صَحِیفَةٌ طُولُهَا سَبْعُونَ ذِرَاعاً بِذِرَاعِ رَسُولِ اللَّهِ 6 وَ إِمْلَائِهِ مِنْ فَلْقِ فِیهِ وَ خَطِّ عَلِیٍّ بِیَمِینِهِ فِیهَا کُلُّ حَلَالٍ وَ حَرَامٍ وَ کُلُّ شَیْ‏ءٍ یَحْتَاجُ النَّاسُ إِلَیْهِ حَتَّى الْأَرْشُ فِی الْخَدْشِ وَ ضَرَبَ بِیَدِهِ إِلَیَّ فَقَالَ تَأْذَنُ لِی یَا أَبَا مُحَمَّدٍ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنَّمَا أَنَا لَکَ فَاصْنَعْ مَا شِئْتَ قَالَ فَغَمَزَنِی بِیَدِهِ وَ قَالَ حَتَّى أَرْشُ هَذَا کَأَنَّهُ مُغْضَبٌ قَالَ قُلْتُ هَذَا وَ اللَّهِ الْعِلْمُ قَالَ إِنَّهُ لَعِلْمٌ وَ لَیْسَ بِذَاکَ ثُمَّ سَکَتَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ وَ إِنَّ عِنْدَنَا الْجَفْرَ وَ مَا یُدْرِیهِمْ مَا الْجَفْرُ قَالَ قُلْتُ وَ مَا الْجَفْرُ قَالَ وِعَاءٌ مِنْ أَدَمٍ فِیهِ عِلْمُ النَّبِیِّینَ وَ الْوَصِیِّینَ وَ عِلْمُ الْعُلَمَاءِ الَّذِینَ مَضَوْا مِنْ بَنِی إِسْرَائِیلَ قَالَ قُلْتُ إِنَّ هَذَا هُوَ الْعِلْمُ قَالَ إِنَّهُ لَعِلْمٌ وَ لَیْسَ بِذَاکَ ثُمَّ سَکَتَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ وَ إِنَّ عِنْدَنَا لَمُصْحَفَ فَاطِمَةَ 3 وَ مَا یُدْرِیهِمْ مَا مُصْحَفُ فَاطِمَةَ 3 قَالَ قُلْتُ وَ مَا مُصْحَفُ فَاطِمَةَ 3 قَالَ مُصْحَفٌ فِیهِ مِثْلُ قُرْآنِکُمْ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ وَ اللَّهِ مَا فِیهِ مِنْ قُرْآنِکُمْ حَرْفٌ وَاحِدٌ قَالَ قُلْتُ هَذَا وَ اللَّهِ الْعِلْمُ قَالَ إِنَّهُ لَعِلْمٌ وَ مَا هُوَ بِذَاکَ ثُمَّ سَکَتَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ إِنَّ عِنْدَنَا عِلْمَ مَا کَانَ وَ عِلْمَ مَا هُوَ کَائِنٌ إِلَى أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ هَذَا وَ اللَّهِ هُوَ الْعِلْمُ قَالَ إِنَّهُ لَعِلْمٌ وَ لَیْسَ بِذَاکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَأَیُّ شَیْ‏ءٍ الْعِلْمُ قَالَ مَا یَحْدُثُ بِاللَّیْلِ وَ النَّهَارِ الْأَمْرُ مِنْ بَعْدِ الْأَمْرِ وَ الشَّیْ‏ءُ بَعْدَ الشَّیْ‏ءِ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ. محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج1، ص239، ح2.

[14] . "المَهْدِىُّ مِنْ وُلْدِی، تَکُونُ لَهُ غَیْبَةٌ وَ حَیْرَةٌ تَضِلُّ فِیها الاُمَمُ، یَأتِی بِذَخِیرَةِ الاَنبِیاءِ: فَیَمْلَؤُها عَدْلاً وَقِسْطاً کَما مُلِئَتْ جَوْراً وَظُلْماً"، شیخ صدوق، کمال‏الدین و تمام النعمة، ج1، ص287، ح5.

الخرائج‏ و الجرائح، ج 2، ص 690، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ(ع) قَال‏:

بحار الأنوار، ج 52، ص 335، باب 27، ح 67.
 

منبع: پایگاه اطلاع رسانی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

 دنیاخواهی و اسیر دنیا بودن یکی از عوامل جداکننده حقیقت طلبان از باطل جویان است. از آنجا که حکومت حضرت مهدی(عج) عالم ‌گیر است و منفعت طلبان به عدالت سوق داده می شوند و بر آمال دنیا خواهی شان تازیانه عدالت و حقیقت نواخته خواهد شد؛ بنابراین بیشترین مخالفت ‌ها ازسوی دنیاطلبان و دنیاخواهانی است که در هراس از دست دادن آن یا به شوق و عشق زیاده خواهی آنند. پس مبارزه شان جدی ‌تر و کراهت و ناپسندی شان از آن حادثه و از آن واقعه، بیشتر و جدی ‌تر است.

دنیاخواهان در مقابل امام مهدی(عج)

عدم فهم جایگاه امام و ولایت

این افراد که دلبسته دنیایند و برای رسیدن به آن همواره در تلاش و کوشش، نسبت به جایگاه امام و ولایت نه تنها هیچ شناختی ندارند؛ بلکه از درک و فهم آن نیز عاجزند. در زیارت حضرت امیر(ع) می خوانیم: "خدایا شکرت که مرا بر این زیارت موفق ساختی ... درحالی که اهل دنیا و آنانی که آیات خدا را به تمسخر گرفته و فریفته دنیا شدند، از زیارت او سر باز زدند. شکر تو را که مرا معرفتی دادی که اهل دنیا جاهل آنند و به دیگران روی آوردند."(1)
 

ترجیح دنیا به آخرت

خداوند از این ویژگی آنان چنین سخن می گوید: "ذلِکَ بِأَنَّهُمُ اسْتَحَبُّوا الْحَیاةَ الدُّنْیا عَلَی الْآخِرَةِ وَ أَنَّ اللَّهَ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْکافِرینَ"؛ این به خاطر آن است که زندگی دنیا(و پست را) بر آخرت ترجیح دادند و خداوند افراد بی ‏ایمان (لجوج) را هدایت نمی‏ کند."(2)

کفر به آیات الهی

در آیه دیگری درباره این ویژگی آنان می خوانیم: "(در آن روز به آن ها می‏ گوید:) ای گروه جن و انس! آیا رسولانی از شما به سوی شما نیامدند که آیات مرا برایتان بازگو می ‏کردند و شما را از ملاقات چنین روزی بیم می دادند؟ آن ها می ‏گویند: "بر ضد خودمان گواهی می ‏دهیم، (آری) ما بد کردیم" و زندگی (پر زرق و برق) دنیا آن ها را فریب داد و به زیان خود گواهی می‏ دهند که کافر بودند."(3)

فریفته دنیا شدن

از دیگر ویژگی های آنان این است که دنیا آن ها را فریفته و اسیر خود کرده است: "همان ها که دین و آیین خود را سرگرمی و بازیچه گرفتند و زندگی دنیا آنان را مغرور ساخت. امروز ما آن ها را فراموش می‏ کنیم، همان گونه که لقای چنین روزی را فراموش کردند و آیات ما را انکار نمودند."(4)

دل بسته دنیا و ماندن در آن

آیه دیگری از این صفت آنان چنین نام برده است: "و آن ها را حریص‏ ترین مردم ـ حتی حریص تر از مشرکان ـ بر زندگی (این دنیا و اندوختن ثروت) خواهی یافت (تا آنجا) که هر یک از آن ها آرزو دارد هزار سال عمر به او داده شود؛ درحالی که این عمر طولانی او را از کیفر (الهی) باز نخواهد داشت و خداوند به اعمال آن ها بیناست."(5)

سیره رفتاری اسیران دنیا در دوران غیبت

سستی و تنبلی

نیم نگاهی به این آیه شریفه که می فرماید: "ای کسانی که ایمان آورده‏ اید، چرا هنگامی که به شما گفته می ‏شود: "به سوی جهاد در راه خدا حرکت کنید" بر زمین سنگینی می ‏کنید (و سستی به خرج می ‏دهید)؟ آیا به زندگی دنیا به جای آخرت راضی شده ‏اید؟ با اینکه متاع زندگی دنیا در برابر آخرت، جز اندکی نیست"(6) بیانگر آن است که این افراد در امور معنوی و تکالیف خود سست و کسل اند؛ زیرا تمام همت و عشق شان رسیدن بیشتر به دنیاست.

تمسخر مؤمنین

این افراد که خود را برتر از دیگران و به خصوص مؤمنان می پندارند، همواره به تمسخر آنان می پردازند. قرآن در این باره می فرماید: "زندگی دنیا برای کافران زینت داده شده است، از این رو افراد باایمان را (که گاهی دستشان تهی است) مسخره می ‏کنند، درحالی که پرهیزگاران در قیامت، بالاتر از آنان هستند (چرا که ارزش های حقیقی در آنجا آشکار می‏ شود و صورت عینی به خود می‏ گیرد) و خداوند هرکس را بخواهد، بدون حساب روزی می‏ دهد."(7)

رویگردانی از راه خدا و تحریف

از آنجا که افق دید دلبستگان دنیا تنها همین دنیای فانی را می بیند، می کوشند که دیگران را نیز با خود همسو کنند و آن ها را از انجام تکالیف خود باز دارند تا بیشتر از دنیا بهره گیرند یا آنان را بیشتر استثمار کنند. قرآن در توصیف آنان می فرماید: "همان ها که زندگی دنیا را بر آخرت ترجیح می ‏دهند و (مردم را) از راه خدا باز می‏ دارند و می ‏خواهند راه حق را منحرف سازند، آن ها در گمراهی دوری هستند."(8)

متظاهر به انتظار امام

امام صادق(ع) در سخنی حال و روز این افراد متظاهر کوفی صفت را این گونه بیان می کند: "مردم درباره ما سه گروهند: گروهی ما را دوست دارند، سخن ما را‌ می ‌گویند و منتظر فرج ما هستند، ولی عمل ما را انجام نمی ‌دهند؛ اینان اهل دوزخند. گروه دوم نیز ما را دوست دارند، سخن ما را‌ می ‌گویند، منتظر فرج ما هم هستند، عمل ما را انجام‌ می ‌دهند، اما برای رسیدن به دنیا و دریدن مردمان. اینان نیز جایگاهشان دوزخ است و گروه سوم ما را دوست دارند، سخن ما را گفته، منتظر فرج ما هستند و عمل‌ می‌کنند (برای خدا) اینان از ما و ما از آنانیم."(9)

از دیگر صفات و ویژگی های آنان می توان به مواردی همچون عدم یاری راه حق، عدم ادای حقوق الهی چون زکات و خمس، عدم زمینه سازی همراهی و یاری بیشتر افراد به خاطر ثروت اندوزی شان، عدم اطاعت و همراهی و گاه نفرت از نواب عام امام نیز همراهی با دشمنان دین و ولایت نام برد.
ای کسانی که ایمان آورده ‏اید، چرا هنگامی که به شما گفته می ‏شود: "به سوی جهاد در راه خدا حرکت کنید" بر زمین سنگینی می ‏کنید (و سستی به خرج می ‏دهید)؟ آیا به زندگی دنیا به جای آخرت راضی شده ‏اید؟ با اینکه متاع زندگی دنیا در برابر آخرت، جز اندکی نیست.

شیوه مبارزاتی در دوران ظهور

پذیرفتن دیگران به جای ائمه(ع)

امام حسن مجتبی(ع) در پاسخ حسن بصری که در نامه ای به حضرت از حیرت و سردرگمی امت نوشته و از حضرت خواسته بود به او آنچه از خدا آموخته، بیاموزد؛ نوشت: "بله چنان که نوشتی ما اهل بیتیم. نزد خدا و پیامبر(ص)، اما پیش تو و اصحابت. اگر چنان که گفتی بود، دیگران را بر ما مقدم نمی داشتید. به جانم سوگند خداوند شما را در قرآن چنین مثال زده: "أَ تَسْتَبْدِلُونَ الَّذِی هُوَ أَدْنی‏ بِالَّذِی هُوَ خَیْرٌ" ؛ "این درباره شما و اصحاب توست".(10)

انکار ولایت

امام باقر(ع) در تفسیر آیه شریفه "فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا وَ ما کانُوا بِآیاتِنا یَجْحَدُونَ"؛ "امروز ما آن ها را فراموش می ‏کنیم، همان گونه که لقای چنین روزی را فراموش کردند و آیات ما را انکار نمودند"(11) به شیوه مبارزاتی این افراد اشاره کرده و به جابر فرمود: "قسم به خدا آیات ما را انکار کردند. ای جابر! چه می گویی درباره آنانی که سنت و راه ما را نابود کرده و دشمنان ما را اطاعت نموده و حرمت ما را هتک کردند. به ما ظلم روا داشته و حق ما را غصب نمودند. سنت و روش ظالمان را به پا داشته و راه و مسیر فاسقان را پیمودند."(12)

رویارویی و مبارزه با امام

در احادیث کربلا افرادی چون شبث بن ربعی، حماد بن ابجر، یزید بن حارث، قیس بن الاشعث، عمرو بن حجاج زیدی و ... تمام گفته ‌ها و نوشته های خود برای امام و عهد و سوگندها را فراموش کرده و در مقابل سخن و احتجاج امام حسین علیه السلام نامه را انکار کردند. اینان به خیال پست و مقام و مسئولیت آمده بودند؛ بنابراین به خیل نامه ‌نگاران پیوستند و روزی با آمدن ابن زیاد، از این فرقه برون آمده و خرقه و لباس جنگ با امام حسین(ع) را به تن کردند. اینان بندگان دنیا بودند و هر کس که ذره ‌ای از آن را داشت یا به آن ها وعدة آن را‌ می ‌داد، بندگی‌ می ‌نمودند.

یاری نکردن و سستی در کار‌ها

خداوند در قرآن می فرماید: "یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا ما لَکُمْ إِذا قیلَ لَکُمُ انْفِرُوا فی‏ سَبیلِ اللَّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَی الْأَرْضِ أَ رَضیتُمْ بِالْحَیاةِ الدُّنْیا مِنَ الْآخِرَةِ فَما مَتاعُ الْحَیاةِ الدُّنْیا فِی الْآخِرَةِ إِلاَّ قَلیلٌ"؛ "ای کسانی که ایمان آورده ‏اید، چرا هنگامی که به شما گفته می ‏شود: "به سوی جهاد در راه خدا حرکت کنید" بر زمین سنگینی می ‏کنید (و سستی به خرج می ‏دهید)؟ آیا به زندگی دنیا به جای آخرت راضی شده ‏اید؟ با اینکه متاع زندگی دنیا در برابر آخرت، جز اندکی نیست."(13)

پی نوشت:

1. بحارالانوار، ج97، ص336.

2. نحل، 107.

3. انعام،130.

4. اعراف، 51.

5. بقره، 96.

6. توبه، 38.

7. بقره، 212.

8. ابراهیم، 3.

9. تحف‌العقول، ص513.

10. بحارالأنوار، ج10، ص136 .

11. اعراف، 51.

12. بحارالأنوار، ج26، ص12 .

13. توبه، 38.

خبرگزاری شبستان: در مورد دعای فرج و قرائت این دعا از آیت الله بهجت(ره) پرسیده شد؛ دعای فرج بحمدالله در بین شیعیان زیاد خوانده می شود اگر امکان دارد در مورد قرائت دعای فرج بیشتر توضیح دهید؟
بهترین کارها در آخرالزمان چیست؟ و اینکه چگونه باید دعای فرج را خواند؟ مرحوم آیت الله بهجت به این پرسش ها پاسخ داده اند.
ایشان در پاسخ فرمودند: "بهترین کار برای به هلاکت نیفتادن در آخرالزمان، دعای فرج امام زمان(عج) است البته دعای فرجی که در همه اعمال ما اثر بگذارد."

باز در مورد دعای فرج و قرائت این دعا از ایشان پرسیده شد؛ دعای فرج بحمدالله در بین شیعیان زیاد خوانده می شود اگر امکان دارد در مورد قرائت دعای فرج بیشتر توضیح دهید؟

آیت الله بهجت(ره) در پاسخ به این پرسش فرمودند: "خدا می داند تعداد این دعاها باید چقدر باشد تا مصلحت ظهور فراهم آید! قطعا اگر کسانی در دعا جدی و راستگو باشند… مبصراتی خواهند داشت و قطعا مثل ما چشم بسته نیستند. باید دعا را با شرایط آن دعا کرد و توبه از گناهان ازجمله شرایط دعا است، چنان که فرموده اند: "دعاءُ التائب مستجابٌ" یعنی دعای شخصی که توبه کند، مستجاب می شود."

خبرگزاری شبستان: معارف عمیق مهدویت ضامن سلامت و سعادت جامعه و فرد فرد انسان‌هاست، اعتقاد به بشارت‌های پیامبران گذشته و ائمه دین(ع) افراد با انگیزه و پرتوانی را در جامعه می‌تواند پرورش دهد، باور به حضور امامی ناظر بر اعمال، از جنبه فردی موجب پاک نگاه داشتن روح و پیراستن اعمال از زشتی‌هاست و از جنبه اجتماعی باعث همدلی مؤمنان و ایستادگی در برابر ظالمان می‌شود، کارکرد وسیع و عمیق آموزه‌های مهدوی، جذابیت خاص موضوع را نشان می‌دهد، به همین دلیل، قشرهای مختلف جامعه پرسش‌های بسیاری در این موضوع دارند که لزوم پاسخگویی صحیح به آن‌ها از راهی مطمئن بر کسی پوشیده نیست.

پژوهشکده مهدویت در کتاب "مهدویت، پرسش‌ها و پاسخ‌ها" به برخی از شبهات این گونه پاسخ می‌دهد:

چه آیاتی از قرآن رجعت را ثابت می کند؟
ـ بیش از 70 آیه بر رجعت دلالت دارند؛ به 3 دسته از آنان اشاره می‌شود:
دسته اول: توانایی خدا بر زنده کردن مردگان
"قَالَ مَنْ یُحْیِی الْعِظَامَ وَهِیَ رَمِیمٌ،قُلْ یُحْیِیهَا الَّذِی أَنْشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ وَهُوَ بِکُلِّ خَلْقٍ عَلِیمٌ"؛ گفت: چه کسی استخوان‌ها را زنده می‌کند، در حالی که پوسیده است؟ بگو: آن‌ها را زنده می‌کند، کسی که بار اول آن‌ها را آفریده است، او به تمام مخلوقات داناست.
"ألَیسَ ذلِکَ بِقادرٍ علی أنْ یحْیی الْمَوْتی"؛ آیا پروردگار توانایی زنده کردن مردگان را ندارد؟
این دو آیه شریفه در پاسخ کسانی که زنده کردن مردگان را انکار می‌کنند، می‌فرماید: خدا بر زنده کردن مردگان توانایی دارد، رجعت هم نوعی زنده کردن مردگان است؛ به این بیان که اگر تمام مردگان زنده شوند، قیامت نامیده می‌شود و اگر برخی از آنان زنده شوند، رجعت نام دارد.

دسته دوم: وقوع رجعت در امت‌های پیشین
1. زنده شدن هزاران نفر
"أَلَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ خَرَجُواْ مِن دِیَارِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ فَقَالَ لَهُمُ اللّهُ مُوتُواْ ثُمَّ أَحْیَاهُمْ..."؛ آیا از (حال) کسانی که از ترس مرگ از دیار خود بیرون رفتند و هزاران تن بودند، خبر نیافتی؟ خدا به آنان گفت: بمیرید(همه مردند) آن‌گاه آنان را زنده کرد... .
گروهی هزار نفری برای فرار از مرگ از شهر خود بیرون رفتند؛ چون در شهر بیماری طاعون فراگیر شده بود، به شهر ویرانه‌ای رسیدند، در آن ساکن شدند، حق‌تعالی فرمان داد همه بمیرند، همه مردند... . سالیانی که از این ماجرا گذشت، روزی حزقیل نبی از آنجا می‌گذشت، از خدا درخواست کرد تا آنان را زنده کند، خدا آنان را زنده کرد و طبق روایتی از امام باقر(ع) زندگی جدیدی از سر گرفتند و سالیانی زنده ماندند و در پایان به مرگ طبیعی در گذشتند.

2. زنده شدن 70 نفر از یاران حضرت موسی(ع)
"وَ إِذْ قُلْتُمْ یا مُوسى‏ لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتَّى نَرَى اللَّهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْکُمُ الصَّاعِقَةُ وَ أَنْتُمْ تَنْظُرُونَ، ثُمَّ بَعَثْناکُمْ مِنْ بَعْدِ مَوْتِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ"؛ و چون گفتید: "ای موسی، تا خدا را آشکارا نبینیم، هرگز به تو ایمان نخواهیم آورد"، پس در حالی که می‌نگریستند، صاعقه شما را فرا گرفت، سپس شما را پس از مرگتان برانگیختیم؛ باشد که شکرگزاری کنید.
در روایتی از امام رضا(ع) می‌خوانیم: تعدادی از قوم موسی- که براساس برخی روایت‌ها 70 نفر بودند ـ به او گفتند تا خدا را نبینیم ایمان نمی‌آوریم، خدا صاعقه‌ای فرستاد و همه مردند؛ موسی(ع) عرض کرد: خدایا اگر قوم، مرا متهم کنند که تو چون به دروغ ادعای پیامبری کردی، آنان را به کشتن دادی، چه بگویم؟ خدا آنان را زنده کرد و همراه موسی به میان قومش فرستاد.
تمامی مفسران و بسیاری از مفسران اهل سنت این آیه را به رجعت تفسیر کرده‌اند.

3. زنده شدن حضرت عزیز پس از صد سال
"أَوْ کَالَّذِی مَرَّ عَلَی قَرْیَةٍ وَهِیَ خَاوِیَةٌ عَلَی عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّیَ یُحْیِـی هَـَذِهِ اللّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا فَأَمَاتَهُ اللّهُ مِئَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ قَالَ کَمْ لَبِثْتَ قَالَ لَبِثْتُ یَوْمًا أَوْ بَعْضَ یَوْمٍ قَالَ بَل لَّبِثْتَ مِئَةَ عَام فَانظُرْ إِلَی طَعَامِکَ وَشَرَابِکَ لَمْ یَتَسَنَّهْ وَانظُرْ إِلَی حِمَارِکَ وَلِنَجْعَلَکَ آیَةً لِّلنَّاسِ وَانظُرْ إِلَی العِظَامِ کَیْفَ نُنشِزُهَا ثُمَّ نَکْسُوهَا لَحْمًا فَلَمَّا تَبَیَّنَ لَهُ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللّهَ عَلَی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ"؛

یا چون آن کسی که به شهری که بام‌هایش فرو ریخته بود عبور کرد (و با خود) گفت: چگونه خدا این مردگان را زنده می‌کند؟ پس خدا او را صد سال میراند، آن‌گاه، او را برانگیخت و گفت: چقدر درنگ کردی؟ گفت: یک روز یا پاره‌ای از روز، گفت: بلکه صد سال درنگ کردی، به خوراک و نوشیدنی خود بنگر تغییری نکرده است و به چارپای خود نگاه کن (که چگونه متلاشی شده است، این ماجرا) نشانه‌ای (از قدرت خدا) برای مردم است، به استخوان‌ها بنگر چگونه آن‌ها را به هم پیوند می‌دهیم و گوشت بر آن می‌پوشانیم، پس هنگامی که (چگونگی زنده شدن مردگان) برای او آشکار شد، گفت: (اکنون) می‌دانم خدا بر هر چیزی تواناست.

داستان از این قرار است که پیامبری به نام عزیز یا ارمیا، روزی از کنار دهکده خرابه‌ای می‌گذشت که اهل آن نابود شده بودند، زیر سایه درختی برای استراحت توقف کرد و چارپایش را زیر سایه درخت بست، مقداری میوه (انجیر و خرما) چید، در این هنگام، برایش این پرسش پیش آمد که خدا اینان را چگونه زنده می‌گرداند؟ خدا او را صد سال میراند و دگرباره زنده ساخت، عبارت «اماته»، از ماده موت به معنای مرگ است، از این رو تفسیر آیه به نوعی خواب عمیق و مقایسه کردن با خواب اصحاب کهف نادرست است؛ زیرا در مورد اصحاب کهف عبارت اماته و احیاء نیامده است.

بسیاری از مفسران این آیه را به معنای زنده کردن مردگان گرفته‌اند، برخی از آیات دیگر هم مانند زنده شدن مردگان توسط حضرت عیسی(ع) و زنده شدن کشته بنی اسرائیل بر رجعت دلالت دارند که برای اختصار بیان نمی‌کنیم.

دسته سوم: رجعت در امت اسلامی
"وَیَوْمَ نَحْشُرُ مِن کُلِّ أُمَّةٍ فَوْجًا مِّمَّن یُکَذِّبُ بِآیَاتِنَا فَهُمْ یُوزَعُونَ"؛ روزی(فرا خواهد رسید) که از هر امتی، گروهی را از کسانی که آیات ما را تکذیب می‌کردند، محشور می‌کنیم و آن‌ها را نگه می‌داریم تا به یکدیگر ملحق شوند.
"حشر" در آیه نظر عقلی از سه صورت خارج نیست، حشر پیش از قیامت، حشر در قیامت و حشر پس از قیامت، صورت دوم باطل است؛ زیرا در قیامت، طبق آیه "وَیَوْمَ نُسَیِّرُ الْجِبَالَ وَتَرَى الْأَرْضَ بَارِزَةً وَحَشَرْنَاهُمْ فَلَمْ نُغَادِرْ مِنْهُمْ أَحَدًا"؛ ... آنان را محشور می‌کنیم و احدی را نمی‌گذاریم، خداوند تمام مردم را محشور می‌کند، اما آیه مورد استدلال در رجعت عبارت "مِن کُلِّ أُمَّةٍ فَوْجًا" دارد "من" در اصطلاح علم ادبیات به معنای تبعیض است؛ یعنی برخی از مردم محشور می‌شوند، نه همه.

صورت سوم نیز باطل است؛ زیرا پس از قیامت دیگر حشری نیست و همه قبلاً محشور شده‌اند، فقط صورت اول می‌ماند که همان حشر برخی از مردم (رجعت) است، بسیاری از مفسران، برای اثبات رجعت، به این آیه استدلال کرده‌اند و روایات اهل‌بیت(ع) نیز به این مطلب تصریح می‌کند.

مفسران براساس برخی روایات به آیات دیگری برای اثبات رجعت در امت اسلامی و آخرالزمان استدلال کرده‌اند و ما به خاطر رعایت اختصار از بیان آن‌ها صرف‌نظر می‌کنیم.
آیات دسته دوم به ضمیمه روایاتی که تصریح دارد هر اتفاقی که بر بنی ‌اسرائیل رخ ‌داد، برای شما هم اتفاق می‌افتد، اثبات می‌کند رجعت همان‌طور که برای امت‌های پیشین بوده، برای امت اسلامی هم اتفاق خواهد افتاد.

اولین رجعت کننده از امامان کیست؟ در روایات متعددی امام حسین(ع) به عنوان اولین رجعت کننده از بین امامان معرفی شده است، اولین رجعت امام حسین(ع)، همزمان با قیام امام زمان(عج) است و سپس از دنیا می‌رود و دومین رجعت او در اواخر عمر امام مهدی(عج) است.

خبرگزاری شبستان: حجت الاسلام مرتضی عبدی چاری، عضو گروه فرهنگ مهدویت پژوهشکده مهدویت و آینده پژوهی در بیان ضرورت انجام این پروژه گفت: درباره تعیین وقت ظهور و سیره و اقدامات حضرت مهدی(عج) انحرافاتی به چشم می­ خورد، ازجمله این اقدامات که انحرافایی در نحوه تبیین آن وجود دارد، شیوه و چگونگی تعامل و برخورد حضرت با اهل کتاب است .آیات و روایات مربوط به این موضوع، بسیار متفاوتند و با نگاه ظاهری آیات و روایات دارای تعارض هستند.

وی افزود: از سویی، آیاتی وجود دارد که وجود یهودیان و مسیحیان را تا روز قیامت ثابت می ­کند؛ در این صورت، قیام و ظهور حضرت مهدی(عج)که قبل از قیامت صورت می­ پذیرد، ثابت می­ کند اهل کتاب در آن زمان خواهند بود و همچنین روایاتی که به دریافت جزیه امام از اهل کتاب و حکم کردن امام با اهل کتاب بر اساس کتابشان می ­پردازند، این ادعا را تأیید می ­کنند.

این محقق در ادامه سخنانش اظهارداشت: از سویی دیگر، آیاتی بر غلبه کل اسلام در آخرالزمان را دلالت می ­کنند و همچنان­ که درباره عدم وجود اهل کتاب، روایاتی به دست ما رسیده است که خود به چند دسته تقسیم می­ شوند؛ دسته­ای از روایات بر برداشته شدن جزیه در آخرالزمان دلالت دارند و دسته­ای دیگر هم عدم وجود اهل کتاب و یگانگی اسلام را در سراسر جهان مطرح می­ کنند. جمع بندی و بیان رفع تعارض بین آیات و روایات و هم­چنین بیان خط مشی حضرت درباره تعامل حضرت با یهود و نصاری، ازجمله وظایف این نوشتار است.

وی تصریح کرد: از این رو پژوهش حاضر درباره تعامل و چگونگی برخورد حضرت مهدی(عج) با یهود و نصاری در عصر ظهور است. فرضیه ­ای که این تحقیق در صدد اثبات آن است، این است که همه ادیان در برهه­ ای از زمان در حکومت امام باقی خواهند ماند و با ارشاد و راهنمایی حضرت و یارانش و نیز امدادهای غیبی که در روایات آمده است، به اختیار خود اسلام می­ آورند.

حجت الاسلام عبدی چاری اذعان کرد: برای اثبات این فرضیه لازم است دلایل و دیدگاه موافقین و مخالفان حضور ادیان در عصر ظهور بیان شود. سپس به نقد و بررسی دلایل مخالفین و موافقین حضور ادیان در عصر ظهور در فصل سوم مطرح گردیده است. در این فصل با جمع بندی دو دیدگاه و بررسی روایات مرتبط با عصر ظهور، به این نتیجه دست می­ یابیم که:

حکومت حضرت دارای سه مرحله است؛ در این سه مرحله اتفاقاتی صورت می­ پذیرد که روز به روز آمار غیر مسلمانان کمتر و کمتر می­ گردد تا جایی ما که ما شاهد شخص غیر مسلمان در دنیا نیستیم. این سه مرحله عبارت است از:

مرحله اول: آستانه و قبل از ظهور؛ در این مرحله، خروج سفیانی همراه با جنگ و خونریزی فراوان اتفاق می­ افتد. بر اساس روایات، مردم از ظلم و ستم به تنگ آمده و منتظر نجات دهنده بسیار قدرتمند هستند لذا آمادگی پذیرش حضور امام و دستوراتش را پیدا می­ کنند.

مرحله دوم: بعد از ظهور؛ این مرحله دارای اتفاقاتی مهم است؛ مانند:

ـ حضرت بر کعبه تکیه زده و مردم ندای آسمانی­شان را می­ شنوند. این ندا که سراسر مردم دنیا با هر زبان و نژادی می­ شنوند، قلبشان را در پذیرش فرمان ندا دهنده آماده می­ کند.

ـ بر اساس روایات، نزول حضرت عیسی(ع) در هنگام نماز و اقتدای به حضرت مهدی (عج) باعث می­ شود، تمام مسیحیان و عده فراوانی از یهودیان عالم مسلمان گردند. با وجود حضرت عیسی(ع) بسیاری از جمعیت جهان به امام روی آورده و مسلمان می­ شوند.

ـ شکست لشگر سفیانی به واسطه امداد غیبی شکست می­ خورند.

ـ اصحاب کهف برای حمایت حضرت مهدی(عج) زنده می ­شوند.

و موارد این چنینی که در قبول اسلام نقش به سزایی دارد؛ این جنگ و اصلاح ­گری که امام و یارانش در این مرحله انجام می ­دهند باعث می­ شود نوعی ثبات در عالم پیدا ­شود.

وی افزود: مرحله سوم: استقرار حکومت. در این مرحله معاندین کشته شده ­اند، شیطان هم وجود ندارد، مسئله رجعت رخ داده است، امام با ابزارهای حمایتی، مانند: تکامل عقول، مواریث انبیاء و اوصیاء و نیز اقدامات تبلیغی یاران حضرت در سراسر جهان تردید را از دل مقدار کمی از مرددین سایر ادیان بر می­ دارند. آن­گاه همه با اختیار، اسلام را پذیرفته و مسلمان می­ شوند و یکپارچه ندای "الله اکبر" و "اشهد ان لا اله الا الله" را سر می ­دهند.

این پروژه در قالب کتاب و در حدود 250 صفحه انجام خواهد شد که احتمالا نگارش آن در سال 1392 به پایان خواهد رسید.

به گزارش آینده روشن، امیر افضلی، مدیر واحد رسانه‌های دیجیتال مسجد مقدس جمکران هدف از تولید این لوح فشرده چند رسانه‌ای "تنهای اول" را بصیرت‌افزایی و آگاهی‌بخشی زائران و مجاوران این مکان مقدس پیرامون موضوع مهدویت، امام زمان(عج)، فلسفه انتظار، مسجد جمکران و شهر مقدس قم عنوان کرد.

وی اظهارداشت: این لوح حاوی 4 نرم‌افزار عمومی است که هر یک بر حسب نیاز زائران و مجاوران نوروزی این مکان مقدس تولید و عرضه شده است.

مدیر واحد رسانه‌های دیجیتال مسجد مقدس جمکران گفت: آخرین نقشه گردشگری قم، آخرین اطلاعات راهنمای زائر جمکران، رمضانیه، دل نوشته ازجمله بخش‌های نرم‌افزار چند رسانه‌ای تنهای اول است.

افضلی ادامه داد: لوح فشرده رمضانیه از تولیدات گذشته این واحد است که با توجه به استقبال گسترده زائران و مجاوران مسجد مقدس جمکران در قالب یکی از 4 نرم‌افزار تنهای اول مجدداً به روزرسانی شده است.

وی همچنین به لوح فشرده دل نوشته اشاره کرد و اظهارداشت: این لوح حاوی مجموعه متون نظم و نثر ادبی با موضوع مهدویت، انتظار، مسجد مقدس جمکران و ظهور است.

مدیر واحد رسانه‌های دیجیتال مسجد مقدس جمکران با معرفی قابلیت‌های دیگر این لوح فشرده ابرازداشت: عرضه بیش از 100 تصویر زیبا با موضوع مهدویت و امام زمان(عج)، انتخاب بخشی از متن و ارسال آن به صورت پیامک، عرضه آخرین نسخه نقشه مسجد مقدس جمکران، مجموعه ادعیه مهدوی، زیارت عاشورا و دعای توسل از دیگر قابلیت‌های لوح فشرده تنهای اول است.

افضلی به بانک صوتی این لوح اشاره کرد و گفت: 42 قطعه سخنرانی مذهبی با محوریت فرهنگ انتظار و مهدویت، 24 قطعه مداحی، 37 تلاوت مجلسی از قاریان برجسته ایرانی و مصری، عرضه 35 برنامه رادیو جمکران و عرضه قطعاتی از هم‌خوانی به زبان‌های فارسی و عربی از دیگر محتویات این لوح است.

لوح صوتی تنهای اول بر روی گوشی‌های تلفن همراه مجهز به برنامه جاوا قابل نصب است.